Eind 19e eeuw is een hele fascinerende tijd in de geschiedenis. Iedereen weet natuurlijk wat er gebeurde in 1914, maar voordat de oorlog losbarstte waren de intellectuelen al pessimistisch. Er was een gevoel van een naderende ondergang. Tegelijkertijd zorgde de industriële revolutie voor doorbraken. Kunstenaars en filosofen maakten in die tijd ook een revolutie door. Charles Darwin schreef over de evolutietheorie, maar ook Friedrich Nietzsche, Oscar Wilde en Sigmund Freud publiceerden allemaal baanbrekende werken die vandaag de dag nog steeds invloed hebben.
In deze bijzondere tijd leefde Geertruida Kapteyn-Muysken. Een radicale denker. Een vrouw met ambitie. Iemand die helemaal opging in de intellectuele revolutie, maar tegelijkertijd worstelde met haar rol als getrouwde vrouw en moeder.
Historicus Maite Karssenberg (1989) schreef al eerder een prijswinnende scriptie over Geertruida. En nu heeft ze die scriptie een vervolg gegeven met een biografie. Het is niet haar debuut als schrijver. Eerder publiceerde ze Snijpunt Isfahan, een reisverhaal.
Een vergeten radicale denker, zo omschrijft Karssenberg Geertruida. Ze gebruikte voor de biografie foto’s, brieven en dagboeken. Zowel van Geertruida zelf als van haar dochters, vriendinnen en vrienden van vriendinnen. In elk hoofdstuk staat speels genoteerd waar ze allemaal uit heeft geput. Elk hoofdstuk begint bovendien met een persoonlijke notitie van Karssenbergen zelf. Ze bezoekt de plekken waar Geertruida heeft gewoond, zoals Londen, Zürich, Haarlem en Den Haag en beschrijft haar bespiegelingen van Geertruida: wie was deze bijzondere vrouw? Waarom maakte ze bepaalde keuzes?
Karssenbergen baseert zich heel feitelijk op de documenten en stelt hardop vragen bij hiaten. Ze wil duidelijk zijn naar de lezer: ik weet het niet, dus ik ga het ook niet invullen. Het is een leuk trucje om het verhaal levendig te maken.
Er is gelukkig heel veel dat Karssenberg wel te weten is gekomen over Geertruida. Haar beide ouders overlijden als zij veertien jaar oud is. Ze wordt verder opgevoed door haar oudere zussen. In die tijd struint ze door de duinen met haar beste vriendin. Ze is graag buiten en filosofeert met haar vriendin over een zelfstandig bestaan en praat over boeken, ideeën en de wereld. Beiden willen ze studeren en filosoof en schrijver worden. Ze willen vooral niet in het huwelijksbootje stappen.
Als ze ouder wordt, verandert dat beeld. Ze ontmoet Albert, een succesvol ingenieur die carrière maakt met de ontwikkeling van de remmen van treinen. Wat volgt is een uitzonderlijk leven. Ze verhuist naar Londen, krijgt kinderen en wordt tot drie keer toe opgenomen in een instelling. Waar, met de wetenschap van nu, met allerlei opmerkelijke methodes wordt geëxperimenteerd.
Ze worstelt met weemoedigheid. Het huishouden, ondanks dat er meer dan genoeg geld binnenkomt, valt haar zwaar. Ze wil denken, schrijven en vrij zijn. Vandaar het dubbelleven. Het leven als radicale onafhankelijke denker, maar ook als gekooide huisvrouw.
In periodes dat ze opgewekt is, schrijft ze veel. Ze vraagt zich af hoe de wereld beter kan. Alle veranderingen lijken mogelijk in haar jonge jaren. Haar essays over onderwijs worden gepubliceerd en zijn in die tijd vrij radicaal. Ze baseert zich vooral op de denkbeelden van de filosofen Jean-Marie Guyau en Peter Kropotkin. Anarchisme, feminisme maar ook theosofie. Het komt allemaal voorbij.
Spannend is het verhaal niet. Het is heel feitelijk waardoor het niet direct uitnodigt om de bladzijden snel om te slaan. Misschien is dat ook helemaal niet de bedoeling van een biografie zoals deze. Het is daarentegen wel uitermate interessant. Het verhaal geeft een heel goed inkijkje in het leven van Geertruida, haar worstelingen als moeder, als huisvrouw maar ook haar intellectuele ontwikkeling, zeker als de oorlog losbarst in de wereld.
Een leuke toegift aan het einde, dat het beeld van Geertruida helemaal compleet maakt, is dat Karssenberg ook brieven van dochter Olga erbij pakt. Iemand die volledig is opgevoed volgens de filosofie van Geertruida. Ze liet Olga heel vrij en stimuleerde haar intellectueel, zodat ze altijd zelf een mening kon vormen, iets dat in die tijd zeker niet gebruikelijk was. Toch is de relatie tussen Olga en Geertruida op momenten moeizaam. De beschouwing van Olga die aan de hand van dromen haar relatie met haar moeder en vader beschrijft is een fijne toevoeging.
Dubbelleven is een veelomvattende, rijke en inspirerende biografie over een interessante denker in een fascinerende tijd. Het staat daarom geheel terecht op de longlist van de Libris Geschiedenis Prijs 2026. Een aanrader voor iedereen die niet afhaakt bij een verhaal waar ietwat weinig tempo in zit. Dubbelleven krijgt 4 van de 5 sterren.
Sander
Boekencast
Genre: Biografie
Uitgever: De Arbeiderspers
ISBN: 9789029547765
Uitvoering: Paperback
Aantal pagina’s: 472
Uitgave: mei 2026
Met dank aan Uitgeverij De Arbeiderspers voor dit recensie-exemplaar in ruil voor een eerlijke recensie.
