Wanneer je al twee keer de Pulitzerprijs wist te winnen ben je een hele grote. De ondergrondse spoorweg en De jongens van Nickel wonnen deze prijs en waren van een ongekend hoog niveau. Colson Whitehead (1969) werd geboren in New York en hij blijft bij zijn laatste boeken, die inmiddels een trilogie vormen, dicht bij huis. Hij studeerde aan Harvard en begon als boekenrecensent.
De wijk Harlem is de wijk in the city that never sleeps waar deze boeken zich afspelen. Het speelt zich af in de vroege jaren ’80 waarin de zwarte bevolking het razend moeilijk had in een hoofdzakelijk dominante blanke maatschappij. Het is de kwaliteit van Whitehead om een decor te scheppen dat volledig conform de toenmalige werkelijkheid is gecreëerd. Wanneer je als lezer de jaren ’80 bewust hebt meegemaakt, voelen zijn verhalen als thuiskomen in dat decennium. De tijd waarin Ronald Reagan president van de VS was, was een tijd vol contrast. Er werd veel geld verdiend in het vastgoed, er waren veel internationale spanningen door de Koude Oorlog en de kloof tussen arm en rijk was groter dan ooit.
Harlem was een wijk waarin voornamelijk zwarte Amerikanen vochten voor hun bestaan. Criminaliteit vierde hoogtij op iedere straathoek, waar mensen naarstig op zoek waren naar geld, om te kunnen ontsnappen aan de bittere werkelijkheid. Living the American dream, maar dan net even anders.
Na Harlem shuffle (thriller van het jaar 2022) en Misdaadmanifest (2023) is hier nu het laatste deel uit The Harlem trilogy: Cool machine.
Het boek past qua uiterlijk uitstekend bij de eerste twee delen, mede door de primaire kleuren van de omslagen (rood, geel en groen) die zowel een verwijzing naar verkeerslichten als naar rastafari (reggae) kunnen vormen. Die laatste link legt het verhaal overigens niet. Je kunt de boeken los van elkaar lezen, maar het is toch echt veel leuker wanneer je ze alledrie leest.
Waar gaat Cool machine over?
Ray Carney speelt nog altijd de rol van hoofdpersonage. Hij is meubelverkoper, getrouwd met Elizabeth en ze hebben twee kinderen die al vlieguren maken om het nest te verlaten. Elizabeth is afkomstig uit een hogere sociale klasse en Ray is nog altijd, volledig tegen zijn wil, bezig om zijn inkomen op ludieke wijze aan te vullen. Dit doet hij meer vanuit de relatie met oude bekenden, dan uit de overtuiging het criminele pad te bewandelen. Hij haalt zijn inkomen voornamelijk uit zijn rol als heler en is verrast wanneer hij betrokken raakt bij de voorbereidingen tot een spectaculaire roof uit het gerenommeerde Waldorf Astoria hotel in New York.
We volgen wisselende personages in drie verschillende verhaallijnen. Het verhaal bestaat dan ook uit drie delen met een eigen subtitel en jaartal (1981, 1983 en 1987). De link met Elizabeth en Ray is er echter continu. Omdat de drie boeken steeds een tijdsprong maken, volg je de hoofdpersonen door een groot deel van hun leven.
Het laatste deel is mooi en tegelijkertijd op veel momenten traag door zijn eigen schoonheid. Doordat Colson veel tijd besteed aan het visualiseren van New York, in het bijzonder Harlem, en het plaatsen van de stad in de tijdsgeest van de jaren ’80, kun je soms verdwalen in zijn uitvoerige beschrijvingen. Pagina na pagina wordt met een fineliner de stad geëtaleerd en vervolgens uiterst gedetailleerd ingekleurd. Hoewel het glans en smoel geeft aan het verhaal, haalt het tegelijkertijd het tempo uit het verhaal, dat bol staat van de grappen, typische verwijzingen naar die periode en veel laat zien over de binnenlandse politiek.
Hiermee is het een boek dat je niet even tussendoor of snel leest. Het vraagt tijd, concentratie en toewijding.
Hoewel het verhaal rond Carney wordt afgerond, ben ik nieuwsgierig naar het volgende boek van Colson Whitehead. Ik ga proberen om de fase waarin de stad New York qua nieuwbouw vooral de hoogte inging en de opkomst van de ‘kunstvorm’ graffiti weer uit mijn systeem te wissen. Het voelde alsof ik er weer even was, in a city so nice, they named it twice.
⭐️⭐️⭐️⭐️ Met Cool machine maakt Colson Whitehead de cirkel rond. De Harlem trilogie is voltooid. Het vraagt toewijding om volledig te kunnen genieten van dit literaire hoogtepunt. Dat deze man prijzen wint is geen enkele verrassing. Dat veel aandacht in interviews gaat naar inclusiviteit en rassenongelijkheid vindt Whitehead jammer. Zijn reactie “Willen jullie het ook nog hebben over mijn slavernijverleden?” spreekt wat dat betreft boekdelen. Laat die maar komen! Hij heeft nog zoveel meer te vertellen.
Persoonlijke songtekst:
‘Hard times are coming to your town
So stay alert, don’t let them get you down
They tell you times are tough, you hear that times are hard
But when you work for that ace you know you pulled the right card
Hard times got our pockets all in chains
I’ll tell you what, homeboy, it don’t have my brain
All day I have to work at my peak
Beacuse I need that dollar every day of the weak
Hard times’
(Run DMC – ‘Hard times’)
Peter
Boekencast
Genre: roman
Uitgeverij: Atlas Contact
ISBN: 9789025478841
Uitvoering: paperback
Aantal pagina’s: 448
Verschijningsdatum: juli 2026
Hartelijke dank aan uitgeverij Atlas Contact voor het beschikbaar stellen van dit recensie-exemplaar, in ruil voor deze eerlijke recensie.
