Tegenwoordig weet je niet meer of iets echt of kunstmatig is. Dat is het thema van de debuutroman van Josje Weusten (1980). In haar roman Valse waarheden heeft gemanipuleerde informatie een desastreus effect op de relaties tussen mensen, maar ook op de bredere wereld.
Valse waarheden is de debuutroman van Weusten. Ze is docent aan de Universiteit van Maastricht, waar ze literatuur en creatief schrijven doceert. Het verhaal verscheen oorspronkelijk in het Engels, met de titel Fake fish. De recensies aan de andere kant van het kanaal waren positief over haar debuutroman: een echte pageturner, zo schreef The Observer bijvoorbeeld.
Op de cover staan twee rode benen in naar het lijkt een zwembad. Het water is bijna een soort mozaïek. Het idee erachter is denk ik: niets is wat het lijkt. De cover heeft helaas geen enkele link met het verhaal. Geen zwembad of zee. Het verhaal gaat wel over een uitgelekt gemanipuleerd fragment waarin een hoogleraar, tevens bekende regisseur, vrouwonvriendelijke uitspraken doet. Hij wordt vervolgens vrijwel direct gecanceld.
Het verhaal wordt verteld vanuit verschillende perspectieven. Een van de belangrijkste personages is Martin. Hij is erg begaan met de hoogleraar en probeert het voor hem op te nemen. Maar niets is wat het lijkt. Wat is nog waar en wat niet? Zijn relatie staat onder druk. Naast Martin wordt het verhaal beschreven vanuit andere studenten en hoogleraren.
Het woordgebruik is heel helder en in sommige gevallen ook creatief. Het is daarnaast makkelijk te begrijpen. Alle personages worden duidelijk omschreven en bepaalde eigenschappen worden meerdere keren herhaald: Martin die bijvoorbeeld erg gehecht is aan de leren jas van zijn vader. Drie of vier keer in het verhaal wordt dat benoemd.
Het verhaal leest daarom ook snel weg. Er zit een zekere spanning in. Althans, het prikkelt vooral de nieuwsgierigheid. Waar gaat het verhaal heen? Zeker omdat je met het onderwerp veel kanten op kan.
Valse waarheden is opgedeeld in twee delen. Het eerste deel ten tijde van de video. Het tweede deel is twintig jaar later als Europa is gevallen en Duitsland als land ook niet echt meer bestaat. De wereld is chaos geworden, door nepnieuws. In het eerste deel is er verrassend veel drama. Het leest bijna als een vertelling van de populaire Netflix-serie Sex Education. Het gaat heel veel over de relaties, vreemdgaan en drama. Tegelijkertijd blijven de personages enigszins oppervlakkig.
Die oppervlakkigheid komt misschien ook door de schrijfstijl. In sommige gevallen is het voorspelbaar en cliché. Bijvoorbeeld het moment waarop een van de personages iemand troost op een grijze winterdag en net als ze elkaar omhelzen, begint het te sneeuwen. Het voelt niet alsof dat echt gebeurd kan zijn, maar goed, misschien is dat ook precies het punt dat Weusten in het verhaal probeert te maken. Wat is echt en wat is gemanipuleerd?
In het tweede deel iets minder drama. Het gaat dieper in op de overheid die onwaarheid probeert uit te bannen. Opnieuw beschrijft Weusten de impact van de grote problemen op een paar families. Ditmaal voelen de relaties diepgaander en de ontwikkelingen minder voorspelbaar. Bovendien zitten er creatieve vondsten in: telefoons, computers en het internet. Het is allemaal net anders. Het verhaal blijft door dit tweede deel hangen na het dichtslaan van het boek. Fijn ook de discussievragen achterin het boek, die helpen om de thema’s in het verhaal nog wat verder uit te diepen. Misschien wel de meest toepasselijke vraag: Wat doet de roman met jouw gedachten over de relatie tussen fictie en werkelijkheid?
Valse waarheden krijgt drie van de vijf sterren.
Sander
Boekencast
Genre: Roman
Uitgever: Iceberg Books
ISBN: 9789083648224
Uitvoering: Paperback
Aantal pagina’s: 248
Uitgave: juni 2026
Met dank aan Uitgeverij Iceberg Books voor dit recensie-exemplaar in ruil voor een eerlijke recensie.
