‘De komiek van Treblinka’ – Åke Edwardson

no title has been provided for this book
Publisher:

ISBN: 9789029738323

Åke Edwardson is een Zweedse thrillerschrijver die thrillers schrijft die aangeduid worden als literaire thrillers. Ik vind dat er veel te makkelijk gestrooid wordt met de term literaire thriller zonder dat het enige inhoud heeft. Ik ben daarom wel benieuwd of De komiek van Treblinka deze titel verdient.
Op de kaft zie je rode fluweelachtige toneelgordijnen en in het midden de davidster. De ondertitel ‘hij mag blijven leven zolang hij de SS aan het lachen houdt’ voorspelt niet veel goeds.

Het boek vertelt het verhaal van Arne Hoffman, een Joodse journalist en komiek uit Amerika. Arne woont nog thuis en is niet echt gelukkig in het leven. Hij is niet heel goed in zijn vak als journalist en ook als komiek is hij niet echt beroemd geworden. Het is allemaal middelmatig en hij heeft het idee dat zijn ouders teleurgesteld zijn in hem. Wanneer hij op een dag thuiskomt is zijn moeder helemaal van slag. Ze heeft kort gesproken met haar zus Leah, die nog in Berlijn is achtergebleven toen zij naar Amerika vluchtte. Ze vertelt dat Leah aangaf dat dit het laatste gesprek is, omdat de situatie voor de Joden steeds zwaarder wordt. Arne besluit daarom naar Berlijn te gaan om te proberen Leah en haar gezin weg te krijgen uit Berlijn of iets aan hun situatie te doen. Hij regelt een internationale perskaart en gaat op pad. Hij komt terecht in Berlijn, waar hij zelf ook is opgegroeid en merkt dat niets meer hetzelfde is. Hij kan het niet geloven en probeert zijn jeugdvrienden op te zoeken. Hij merkt dat het lastig is, wordt hij gevolgd misschien? Wie kan hij echt vertrouwen of is het schijn? Kan hij beroep doen op de vriendschapsband om dingen gedaan te krijgen? Lukt het om onafhankelijk internationaal journalist te zijn in een land in oorlog? Uiteindelijk blijkt humor, ironisch genoeg, een belangrijke rol te spelen.

Åke Edwardson heeft het boek geschreven als een scenario voor een film of toneelstuk door het boek te verdelen in verschillende akten in plaats van delen. Het is heel passend bij het optreden van een komiek in die tijd.
Arne worstelt met zijn emoties, hij ziet het onrecht in Berlijn, de stad waar hij opgroeide en waar toen iedereen gelijk was. Dat is totaal veranderd. De Joden zijn uitschot en het is niet meer duidelijk is wie je echt kan vertrouwen. Hij kan zijn emoties niet uiten uit angst voor represailles.
Het dilemma waar Arne voor staat, aan de ene kant zijn werk als onafhankelijk journalist en aan de andere kant de oorlogspropaganda van de Duitsers, wordt zo goed weergegeven in dit boek. Hij kan niet schrijven wat hij zelf ervaart en voelt, dan wordt hij het land uitgezet in het gunstigste geval en kan hij niets meer doen voor zijn familie. Het voelt als een spagaat.

Langzamerhand wordt het verhaal steeds depressiever en de gruwelijkheden maken het niet vrolijker. Toch weet Åke Edwardson de gruwelijkheden op straat en later in vernietigingskamp Treblinka zo in het verhaal te verwerken dat het gebruikt wordt gebruikt om de emoties van de personages in het verhaal te kunnen duiden. Het staat dus niet op de voorgrond en leidt niet af van het verhaal.

Toch is het niet alleen kommer en kwel, humor komt ook zeker voor in het boek.

“De man zat tegenover hem en zijn gezicht leek op de grove aardappelsoort waar in Noord-Europa brandewijn van wordt gemaakt. Hij was netjes gekleed, en zijn gezicht had toch iets verfijnds, alsof hij in een paar seconden van een aardappel in een asperge zou kunnen veranderen.”

De akte die zich afspeelt in Treblinka, een van de vernietigingskampen, vond ik het meest heftig. Hoe kan je humor brengen voor de vernietigers? Hoe ga je als mens ermee om in de wetenschap dat wanneer de grap niet aanslaat je zelf ook vernietigd kan worden. Wat een spanning moet dat opleveren. Het is zo goed beschreven dat het voelt alsof je daar zelf staat en moet optreden.

Ik heb het boek ervaren als een heel intens boek met vele gezichten, het is zowel een thriller, als een psychologische en een historische roman. Het riep bij mij depressieve gevoelens op, terwijl ik over het algemeen positief in het leven sta.
De hoofdstukken zijn lang en de schrijfstijl is heel beeldend en gedetailleerd beschreven. Het is een boek dat voldoende biedt, zowel voor de lezer die een hoofdstuk leest en dan reflecteert, als voor de lezer die graag wil weten wat er verder gaat gebeuren en doorleest. Er zitten zoveel lagen in het verhaal dat ik dit boek graag nog een keer wil lezen. Ik durf te wedden dat ik dan weer andere dingen ontdek.
Ik vind dat een kenmerk van literatuur. Een roman die je raakt in je ziel en die verschillende lagen heeft. Daarom verdient De komiek van Treblinka voor mij zeker de titel literaire thriller.

Kortom, een geweldige thriller die een diepe indruk op mij heeft gemaakt. Ik vind het bijzonder hoe verschillend thrillers kunnen uitpakken. Kortgeleden heb ik een thriller gelezen die zich ook afspeelde in een concentratiekamp. Op een of andere manier voelde het zo verkeerd om de thriller zich daar af te laten spelen. In De komiek van Treblinka lijkt het helemaal verkeerd, humor om te overleven, hoe verzin je het. Toch riep het bij mij heel andere emoties op en paste het in het geheel. Het roept bij mij, zelfs na een paar weken nog, gevoelens van onmacht, verscheurdheid en somberheid op. Ik kan daarom niet anders dan vijf sterren geven.

Wilma
Boekencast

Genre: Historische fictie
Uitgever: Mozaïek
ISBN: 9789029738323
Uitvoering: paperback
Aantal pagina’s: 496
Uitgave: januari 2026

Dank aan Uitgeverij Mozaïek voor dit recensie-exemplaar dat ik heb ontvangen in ruil voor deze eerlijke recensie.

 

Share

You may also like...

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Rate this review