Tove Marika Jansson (1914-2001) is samen met Astrid Lindgren en Lennart Helsing een van de ‘giganten’ van de Zweedse kinderliteratuur. 44 jaar na publicatie is een van haar literaire romans De eerlijke bedrieger vertaald in het Nederlands. Dat maakt nieuwsgierig naar dit meeslepende, bizarre meesterwerk, zoals internationale kranten het boek bij publicatie aanduidden.
Jansson was, zeker in de tijd dat zij leefde, uitermate progressief. Ze had meerdere relaties met vrouwen, tot 1971 waren die relaties geheim omdat de Finse overheid pas in dat jaar een einde maakte aan het verbod op homoseksualiteit. Dat zij voor haar tijd leefde, is ook terug te lezen in De eerlijke bedrieger. Het verhaal gaat over een gemeenschap in een Zweeds dorpje. Het gaat met name in op de relatie tussen Katri Kling en Anna Aemelin. Katri is een buitenstaander in het dorpje en gedraagt zich anders dan de andere bewoners. Ze is slim, bedachtzaam en rekent alles uit. Bovendien zorgt ze voor haar jongere broer Mats, een scheepsbouwer.
Katri haar droom is om in het mooiste huis van het dorp te wonen. Toevallig is dat het huis van Anna. In het boek omschreven als het konijnenhol. Anna is een gevierde illustrator. Ze maakt kinderboeken en tekent vooral de bosgrond gedetailleerd en goed na. In dat bos leven konijnen met bloemetjes op hun vacht. Anna is ouder en leeft vooral teruggetrokken in haar konijnenhol.
Op de cover staat Katri geïllustreerd, met een gedecideerde blik en haar kenmerkende sigaret tussen haar vingers. Jansson heeft deze illustratie zelf gemaakt, wat het extra bijzonder maakt en meteen een goed beeld geeft bij de persoon Katri.
Katri heeft een plan. Ze besluit uit de goedheid van haar hart (of toch niet?) Anna te helpen bij de boodschappen, bestellingen en de administratie. Ze krijgt namelijk heel veel brieven van kinderen met vragen over de door haar getekende konijnen. Waarom zitten er in hemelsnaam bloemen op de vacht? Anna laat haar in eerste instantie niet zomaar toe in haar leven, maar nadat Katri een inbraak in scène zet wel.
Het boek begint heel sterk. De personages worden puntig, duidelijk en creatief beschreven. De hond en andere bijzondere personages doen hun intrede waardoor het verhaal bijna sprookjesachtig is. Ook het veranderen van de seizoenen beschrijft Jansson uitermate knap. Het voelt heel echt en tastbaar. Niets laat blijken dat het boek in 1986 gepubliceerd is. Spanning zit er niet in. Het is een boek dat vooral moet aanzetten tot nadenken.
Toch zakt het verhaal naar verloop van tijd een beetje in. Jansson probeert vragen op te werpen die bij de lezer moeten blijven hangen. Katri probeert Anna te bedriegen: met een leugen stapt ze het leven van Anna in en overtuigt ze haar ervan dat de wereld bestaat uit schurken, slechteriken en oplichters. Zij is de aangewezen persoon om Anna te helpen, omdat zij eerlijk en direct is.
Anna wordt ondertussen achterdochtig, terwijl ze dit nooit was, met alle gevolgen van dien voor haar befaamde werk. De vraag die het boek stelt is: is het beter om iemand blind te vertrouwen of is het beter om elke tegel te lichten? Het antwoord mag je van Jansson zelf bedenken.
Meeslepend is het verhaal niet. Puntig en soms gevat zeker wel. De eerlijke bedrieger krijgt drie van de vijf sterren.
Sander
Boekencast
Genre: Literaire roman
Uitgever: Uitgeverij De Geus
ISBN: 9789044551860
Uitvoering: Paperback
Aantal pagina’s: 192
Uitgave: juli 2026
Met dank aan Uitgeverij De Geus voor dit recensie-exemplaar in ruil voor een eerlijke recensie.
