Ik heb mij eigenlijk nooit beziggehouden met de oorsprong en ontwikkeling van de mens. Toen het boek Mens, met de subtitel Wat de wetenschap vertelt over ons bestaan en wat wij niet weten op mijn pad kwam, was ik best wel nieuwsgierig. Wat kan Alex Moerkerken mij daarover vertellen? Als kind was ik al nieuwsgierig naar het heelal en het ontstaan van de dinosauriërs, maar op een gegeven moment kwamen er andere interesses. Mens is het vervolg op Geboren uit de oerknal dat in 2023 verscheen, dat deel heb ik niet gelezen. “Het boek is gericht op een brede groep lezers zonder bèta-achtergrond” volgens Moerkerken.
Alex Moerkerken is natuurkundige en heeft onder andere gewerkt bij een wetenschappelijk onderzoeksinstituut en bij de overheid. Hij is altijd geïnteresseerd geweest in een filosofische kijk op natuurwetenschappen, vooral in relatie tot de evolutie. Na zijn pensionering begon hij met een literatuurstudie over intrigerende vraagstukken die hem bezighielden. Dit resulteerde in het schrijven van dit boek. Fysica en de evolutie zijn niet weg te denken wanneer je kijkt naar de ontwikkeling van onze geschiedenis. Voor Moerkerken is het een uitdaging om complexe kwesties in eenvoudige taal te omschrijven.
Op de azuurblauwe cover van Mens staan onze hersenen, ook wel het brein genoemd, afgebeeld boven een kaal, dor grijzig landschap, waaruit kleine heuveltjes herrijzen. Het lijkt wel op de aarde in de beginfase. In het verhaal ligt de focus op de betekenis van ons bestaan. In een vijftiental hoofstukken behandelt de auteur vragen over onze herkomst, onze omgeving en onszelf. In de antwoorden betrekt hij fysica, kosmologie, de evolutietheorie en de wetenschap. Hij noemt het een kijkje onder de motorkap van de mens. De ontstaansgeschiedenis van de aarde, vanaf de oerknal, het ontstaan en de evolutie van het heelal en het leven op aarde worden duidelijk uitgelegd. Volledig is het nooit, daar er nog veel onverklaarbaar is en er dus nog naar gegist wordt. Terloops stipt de auteur de relativiteitstheorie, de Darwin-evolutie en Einstein aan. De mens heeft een miljoenen jaren durende evolutie achter de rug, waarbij de groep en samenwerking steeds belangrijker werden en er zich zeer langzaam een taal ontwikkelde.
Er is een grens aan ons weten, waarbij ons bewustzijn en het kwantumdomein: de bron van alles en de werkelijkheid om ons heen, een grote rol spelen. Er valt namelijk nog heel veel te ontdekken over dingen die niet met het blote oog waarneembaar zijn en dus niet te verklaren zijn.
In het laatste hoofdstuk van het boek wordt gekeken naar het hele plaatje van het mensbeeld, waarin toeval bij het ontstaan van de mens een grote rol speelde. Alles wat ons drijft in het leven is terug te voeren op overleven en genen doorgeven. En toch blijft ons bestaan nog steeds door mysteries omgeven, daar er altijd een niet-weten zal zijn.
Moerkerken weet op aanschouwelijke wijze moeilijke materie op een heldere manier uit te leggen. Hierbij maak ik wel de kanttekening dat enige kennis of affiniteit met biologie en natuurkunde wenselijk zijn. Naarmate het verhaal vordert wordt het verhaal toch wat ingewikkelder, mede door wat Moerkerken zijn filosofische kijk op dingen noemt.
Achterin het boek is een zeer uitgebreide literatuurlijst in bijlage 1 opgenomen, waar gebruikte bronnen per hoofdstuk vermeld staan. In bijlage 2, getiteld “Stellingen”, vinden we belangrijke termen die kort toegelicht zijn.
Mens is een boeiend boek voor lezers die geïnteresseerd zijn in hun ontstaansgeschiedenis en wel houden van een andere benadering. Het boek krijgt 3,5 sterren.
Joke
Boekencast
Genre: wetenschap
Uitgever: Boekscout
ISBN: 9789465283456
Uitvoering: paperback
Aantal pagina’s: 158
Uitgave: september 2025
Dit recensie-exemplaar hebben wij ontvangen van Alex Moerkerken in ruil voor deze eerlijke recensie.
